TBMM ve Cumhurbaşkanı Seçimleri Kaç Yılda Bir Yapılacak?

Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM) ve cumhurbaşkanı seçimleri 5 yılda bir aynı günde yapılacak ve süresi biten milletvekili yeniden seçilebilecek.

TBMM, üye tam sayısının 5’te 3 çoğunluğu ile seçimlerin yenilenmesine karar verebilecek.

Cumhurbaşkanlığına, siyasi parti grupları, en son yapılan genel seçimlerde toplam geçerli oyların tek başına veya birlikte en az yüzde 5’ini alan partiler ile en az 100 bin seçmen aday gösterebilecek.

Cumhurbaşkanının Partisiyle İlişiği Kesilecek mi?

Cumhurbaşkanı seçilen kişinin partisiyle ilişiği kesilmeyecek.

Cumhurbaşkanı hakkında, bir suç işlediği iddiasıyla TBMM üye tam sayısının salt çoğunluğunun vereceği önergeyle soruşturma açılması istenebilecek.

Cumhurbaşkanı yardımcıları ve bakanlar, cumhurbaşkanı tarafından atanacak ve görevden alınacak. Bakanlıkların kurulması, kaldırılması, görevleri ve yetkileri ile teşkilat yapısı ile merkez ve taşra teşkilatlarının kurulması, Cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle düzenlenecek.

Cumhurbaşkanının, seçimlerin yenilenmesine karar vermesi halinde TBMM genel seçimi ile cumhurbaşkanı seçimi birlikte yapılacak. Cumhurbaşkanının ikinci döneminde Meclis, seçimlerin yenilenmesine karar verirse cumhurbaşkanı bir kez daha aday olabilecek.

2010 Türkiye anayasa değişikliği referandumu

Anayasada yapılan bir takım değişiklikler 12 Eylül 2010’da halk oylamasına sunuldu. 26 maddelik değişikliği içeren paket, TBMM tarafından kabul edilmesinin ardından dönemin Cumhurbaşkanı Abdullah Gül tarafından referanduma sunuldu. Referandum sonucunda %57.88 evet, %42.12 hayır oyu çıktı ve anayasa değişiklikleri kabul edildi. Bu referandum sonucunda şu maddeler değişti:

*Anayasa Mahkemesi’nde yedek üyelik sistemi kaldırılıyor. Mahkeme, “11 asıl 4 yedek” üye yerine “17 asıl” üyeden oluşacak. Anayasa değişikliğinin yürürlüğe girmesi durumunda mevcut yedek üyeler asıl üye sıfatını kazanacak.

*Anayasa Mahkemesi üyelerinin görev süresi 12 yıl olarak belirleniyor.

*Vatandaşlara Anayasa Mahkemesi’ne bireysel başvuru yapma hakkı veriliyor.

*Yüce Divan kararlarına karşı yeniden inceleme başvurusu yapılabilir. Genel Kurulun yeniden inceleme sonucunda verdiği kararlar kesindir.

*Anayasa Mahkemesi iki bölüm ve Genel Kurul halinde çalışır. Bölümler, başkanvekili başkanlığında dört üyenin katılımıyla toplanır. Genel Kurul, Mahkeme Başkanının veya Başkanın belirleyeceği başkanvekilinin başkanlığında en az oniki üye ile toplanır.

*Anayasa değişikliğinin iptali ve siyasi parti kapatma davalarında üyelerin 3/5’i yerine 2/3’ünün oyu aranacak.

*Anayasa Mahkemesi’nin üye yapısı değişti.

*Hakimler ve Savcılar Yüksek Kurulu’nun üye sayısı “7 asıl 5 yedek” üyeden “22 asıl 12 yedek” üyeye çıkarılıyor.

*Hakimler ve Savcılar Yüksek Kurulu’nun meslekten çıkarma cezalarına yargı denetimi getiriliyor.

*Hakimler ve Savcılar Yüksek Kurulu’nun yapısı değiştirildi.

*Yüksek Askeri Şura’daki ihraç kararlarına yargı denetimi getiriliyor.

*Memurlara verilen uyarma ve kınama cezalarına karşı yargıya gidilebilecek.

*Askeri yargının görev alanı daraltılıyor. Askerler ağır cezalık suçlarda sivil mahkemelerde yargılanacak.

*Savaş hali dışında siviller askeri mahkemede yargılanamayacak.

*Askeri yargı organlarının kuruluş ve işleyişinin “askerlik hizmetlerinin gereklerine göre düzenlenceceği” ibaresi anayasadan çıkarılıyor.

*12 Eylül Darbesinin sorumlularının yargılanmasını engelleyen “geçici 15. madde” kaldırılıyor.

*Kamu Denetçiliği Kurumu (ombudsmanlık) kuruluyor. TBMM Başkanlığına bağlı olarak kurulacak Kamu Denetçiliği Kurumu’nun başkanı olan “Kamu Başdenetçisi” TBMM’de gizli oyla seçilecek. İlk iki oylamada üye tam sayısının 2/3’ü, üçüncü oylamada salt çoğunluğu arancak. Salt çoğunluk sağlanamadığı takdirde en çok oy alan iki aday arasında yapılacak seçimde 1. olan aday Kamu Başdenetçisi olacak.

*Partisinin Anayasa Mahkemesi tarafından kapatılmasına eylem ve söylemleriyle neden olan milletvekillerinin milletvekilliği düşmeyecek.

*Çocuklar, yaşlılar, özürlüler, harp ve vazife şehitlerinin dul ve yetimleri ile malul ve gazilere pozitif ayrımcılık getiriliyor.

*Kişilerin yurt dışına çıkma hürriyeti, ancak suç sorusturması veya kovuşturması sebebiyle hâkim kararına bağlı olarak sınırlanabilecek.

*Memurlara toplu sözleşme hakkı veriliyor. Toplu sözleşme sırasında uyuşmazlık çıkması durumunda Uzlaştırma Kurulu’na başvurulacak. Uzlaştırma Kurulu ile ilgili hususlar kanunla düzenlenecek.

*TBMM Başkanlık Divanı için yasama dönemi başında seçilenlerin görev süresi 2 yıl, 2. devre için seçilenlerin görev süresi yasama döneminin sonuna kadar devam edecek.

*”Yargı yetkisinin idari eylem ve işlemlerin hukuka uygunluğunu denetimi ile sınırlı olduğu” ve “hiçbir suretle yerindelik denetimi şeklinde kullanılamayacağı” vurgulanıyor.

2007 Türkiye anayasa değişikliği referandumu

2007 Türkiye anayasa değişikliği referandumu ile 21 Ekim 2007 tarihinde Türkiye’de, cumhurbaşkanının halk tarafından seçilmesi başta olmak üzere birtakım anayasa değişiklikler oylandı. Halk oylamasından %68.95 ‘evet’, %31.05 ‘hayır’ oyu çıktı. Bunun sonucunda şu değişiklikler kabul edildi:

*Milletvekili genel seçimlerinin beş yıl değil dört yılda bir yapılması.

*Cumhurbaşkanının halk oyuyla seçilmesi.

*Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının 96. maddesinin birinci fıkrası aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir. ‘Türkiye Büyük Millet Meclisi, yapacağı seçimler dahil bütün işlerinde üye tamsayısının en az üçte biri ile toplanır. Türkiye Büyük Millet Meclisi, Anayasada başkaca bir hüküm yoksa toplantıya katılanların salt çoğunluğu ile karar verir; ancak karar yeter sayısı hiçbir şekilde üye tamsayısının dörtte birinin bir fazlasından az olamaz.’

*Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının 101. maddesinin “Cumhurbaşkanı, kırk yaşını doldurmuş ve yüksek öğrenim yapmış Türkiye Büyük Millet Meclisi üyeleri veya bu niteliklere ve milletvekili seçilme yeterliğine sahip Türk vatandaşları arasından, halk tarafından seçilir. Cumhurbaşkanının görev süresi beş yıldır. Bir kimse en fazla iki defa Cumhurbaşkanı seçilebilir. Cumhurbaşkanlığına Türkiye Büyük Millet Meclisi üyeleri içinden veya Meclis dışından aday gösterilebilmesi yirmi milletvekilinin yazılı teklifi ile mümkündür. Ayrıca, en son yapılan milletvekili genel seçimlerinde geçerli oylar toplamı birlikte hesaplandığında yüzde onu geçen siyasi partiler ortak aday gösterebilir. Cumhurbaşkanı seçilenin, varsa partisi ile ilişiği kesilir ve Türkiye Büyük Millet Meclisi üyeliği sona erer” şeklinde değiştirilmesi.

*Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının 102. maddesinin “Cumhurbaşkanı seçimi, Cumhurbaşkanının görev süresinin dolmasından önceki altmış gün içinde; makamın herhangi bir sebeple boşalması halinde ise boşalmayı takip eden altmış gün içinde tamamlanır. Genel oyla yapılacak seçimde, geçerli oyların salt çoğunluğunu alan aday Cumhurbaşkanı seçilmiş olur. İlk oylamada bu çoğunluk sağlanamazsa, bu oylamayı izleyen ikinci pazar günü ikinci oylama yapılır. Bu oylamaya, ilk oylamada en çok oy almış bulunan iki aday katılır ve geçerli oyların çoğunluğunu alan aday Cumhurbaşkanı seçilmiş olur. İkinci oylamaya katılmaya hak kazanan adaylardan birinin ölümü veya seçilme yeterliğini kaybetmesi halinde; ikinci oylama, boşalan adaylığın birinci oylamadaki sıraya göre ikame edilmesi suretiyle yapılır. İkinci oylamaya tek adayın kalması halinde, bu oylama referandum şeklinde yapılır. Aday, geçerli oyların çoğunluğunu aldığı takdirde Cumhurbaşkanı seçilmiş olur. Cumhurbaşkanı göreve başlayıncaya kadar görev süresi dolan Cumhurbaşkanının görevi devam eder. Cumhurbaşkanlığı seçimine ilişkin usul ve esaslar kanunla düzenlenir.” şeklinde değiştirilmesi.

Türkiye’de yapılan referandumlar

Türkiye’de belli dönemlerde toplam 6 referandum düzenlenmiş ve  yapılmıştır.
Referandum dönemleri;
1961 Türkiye anayasa referandumu,
1982 Türkiye anayasa referandumu,
1987 Türkiye anayasa değişikliği referandumu,
1988 Türkiye anayasa değişikliği referandumu,
2007 Türkiye anayasa değişikliği referandumu,
2010 Türkiye anayasa değişikliği referandumu yapılmış ve halk iradesine sunulmuştur. Yapılan tüm değişikliklerin sonucunda devlet yönetiminde bulunan yetkilililer grup toplantılarıyla oluşan sonuçları değerlendirmektedir.

Referandum kavramı nedir?

Yasaların kabulü ve değişimi gibi önemli meselerde halkın iradesini belirlemek amacıyla yapılan oylamaya referandum adı verilmektedir.
Demokrasi tanımının en başarılı örneklerinden biri olan referandumda, halk iradesinin yansıması gözlemlenmektedir. Temsili demokrasilerde halkın seçtiği insanlar halkın iradesini yansıtmaya çalışırlar. Ancak bu tür oylamalar muhalefetin onayı olmadan, popüler uygulamaları hayata geçirmek için kullanılabileceğinden, totaliter rejimlerde yönetimin isteklerini hukuka uydurmaya alet edebilirler.